اردشیر محصص

اردشیر محصص در 18 شهریور 1317 در رشت‌ از مادری شاعر و پدری قاضی به‌ دنیا آمد. او در مصاحبه‌ای گفته‌: »همیشه‌ دوست‌ دارم‌ سنم‌ را دو سال‌ کمتر از آنچه‌ هستم‌ به‌ دیگران‌ بگویم‌ و شاید این‌ موضوع‌ در اینجا هم‌ صدق‌ کرده‌ باشد.«
اردشیر در بین‌ 4 فرزند خانواده‌ )سه‌ پسر و یک‌ دختر( کوچکترین‌شان‌ بود. مادر او سرور )مهکامه‌( محصص از شاعران‌ نامی ایران‌ و از دوستان‌ صمیمی پروین‌ اعتصامی بود. او شش‌ سال‌ بعد از پروین‌ به‌ دنیا آمد و به‌ دلیل‌ فرهنگی بودن‌ خانواده‌ در سن‌ 10 سالگی شروع‌ به‌ سرایش‌ شعر نمود.

پدربزرگ‌ مادری اردشیر یعنی میرزا احمدخان‌ مستوفی محصص از فضلای معروف‌ گیلان‌ و مادربزرگ‌ مادریاش‌ ساره‌ سلطان‌، فاضله‌ای هنرمند بود که‌ در خط‌ و نقاشی بسیار نامور بود. سرور محصص که‌ در چنین‌ فضایی رشد کرده‌ بود با ادبیات‌ و هنر بیگانه‌ نبود.
سرور که‌ در سال‌ 1291 در لاهیجان‌ به‌ دنیا آمده‌ بود در سال‌ 1306 با خانواده‌ به‌ رشت‌ آمد و ریاست‌ سازمان‌ اکابر نسوان‌ رشت‌ را به‌ عهده‌ گرفت‌ و در سال‌ 1307 با پسرعمویش‌ عباسقلی محصص ازدواج‌ کرد. ده‌ سال‌ بعد پدر اردشیر به‌ علت‌ عارضه‌ قلبی درگذشت‌ و سرور که‌ 26 سال‌ بیشتر نداشت‌ عهده‌دار سرپرستی خانواده‌ شد. اردشیر 12 ساله‌ بود که‌ به‌ علت‌ تحصیل‌ برادر، به‌ همراه‌ خانواده‌ به‌ تهران‌ مهاجرت‌ کرد.
محصص با اینکه‌ زرتشتی نبود اما سیکل‌ اول‌ را در دبیرستان‌ فیروز بهرام‌ که‌ مخصوص‌ زرتشتیها بود گذراند. سیکل‌ دوم‌ را نیز در دبیرستان‌ هدف‌ سپری کرد و سپس‌ برای گرفتن‌ دیپلم‌، سال‌ آخر تحصیل‌ را در دبیرستان‌ دانشگاه‌ تهران‌ به‌ پایان‌ برد و توانست‌ دیپلم‌ ادبی بگیرد هرچند که‌ خودش‌ معتقد بود که‌ »هیچ‌وقت‌ نتوانستم‌ در دبیرستان‌ شعری را از بر کنم‌ و درس‌های دستور زبان‌ و انشای من‌ تعریفی نداشت‌«
حضور یکساله‌ او در دبیرستان‌ دانشگاه‌ تمدن‌ برایش‌ جالب‌ و مغتنم‌ و به‌ قول‌ خودش‌ »بسیار شگفت‌انگیز« بود، چون‌ هیچ‌وقت‌ بیش‌ از 5 یا 6 دانش‌آموز سر کلاس‌ نمیآمدند و ناظم‌ مدرسه‌ مجبور بود دانش‌آموزان‌ را از سر کوچه‌ شیروانی یا کافه‌ نادری یا کافه‌ فیروز جمع‌ کند و به‌ سر کلاس‌ بیاورد. اردشیر ناگهان‌ با دنیای تازه‌ای آشنا شد. پس‌ از گرفتن‌ دیپلم‌ ادبی در کنکور چهار دانشکده‌ شرکت‌ کرد: هنرهای زیبا، حقوق‌، فلسفه‌ و معقول‌ و منقول‌ که‌ به‌ جز آخری در هر سه‌ رشته‌ قبول‌ شد. او بیدرنگ‌ رشته‌ حقوق‌ را انتخاب‌ کرد. اردشیر مهمترین‌ دلیل‌ برای این‌ کار را کلاه‌ نوار طلایی قضاوت‌ پدرش‌ میداند که‌ در کودکی دوست‌ داشت‌ از آن‌ استفاده‌ کند. محصص در سال‌ 1341 از دانشکده‌ حقوق‌ دانشگاه‌ تهران‌ لیسانس‌ گرفت‌.
اردشیر 3 ساله‌ بود که‌ به‌ همراه‌ برادر بزرگترش‌ به‌ تماشای »سریال‌ مشهور بلای جان‌ نازیها« رفته‌ بود، زمانی که‌ از سینما برگشت‌ در منزل‌ از او درباره‌ داستان‌ فیلم‌ سوالاتی کردند و چون‌ او نمیتوانست‌ ماجرای فیلم‌ را شرح‌ دهد آنچه‌ را دیده‌ بود بر روی کاغذ طراحی کرد.
این‌ اولین‌ طراحی محصص بود و آغاز راهی که‌ بعدها او را به‌ مشهورترین‌ طراحان‌ ایران‌ و جهان‌ مبدل‌ ساخت‌. محصص با اینکه‌ از کودکی به‌ طراحی میپرداخت‌ اما در سال‌ آخر دانشکده‌، طراحی برای او به‌ عنوان‌ حرفه‌ و مهمترین‌ کار زندگیاش‌ درآمد. او بعد از اتمام‌ تحصیلات‌ در رشته‌ حقوق‌ در کتابخانه‌ یکی از وزارتخانه‌ها شغلی به‌ دست‌ آورد و مشغول‌ به‌ کار شد و در عرض‌ یکسال‌ تمام‌ کتاب‌های آنجا را خواند و سپس‌ استعفا داد و برای همیشه‌ خود را وقف‌ طراحی کرد.
در همین‌ زمان‌ احمد شاملو به‌ سردبیری کتاب‌ هفته‌ رسید و طرح‌های اردشیر را به‌ مقدار زیادی برای چاپ‌ پذیرفت‌. بعد از تعطیلی کتاب‌ هفته‌ به‌ روزنامه‌ کیهان‌ رفت‌ و در آنجا مشغول‌ به‌ کار شد و با اینکه‌ اکثر آثارش‌ به‌ درد نشریه‌ خبری نمیخورد ولی مهدی سمسار سردبیر وقت‌ روزنامه‌ تعداد زیادی از آثار او را برای چاپ‌ پذیرا شد.چاپ‌ اولین‌ مجموعه‌ طراحیهای اردشیر شش‌ سال‌ به‌ طول‌ انجامید چون‌ هیچ‌ ناشری حاضر به‌ چاپ‌ آن‌ نبود تا اینکه‌ سیروس‌ طاهباز در سال‌ 1350 اولین‌ مجموعه‌ طرح‌هایش‌ را با نام‌ کاکتوس‌ در سری دفترهای زمانه‌ به‌ چاپ‌ رساند. فاصله‌ چاپ‌ دومین‌ کتاب‌ با کتاب‌ اول‌ فقط‌ دو ماه‌ بود. به‌ گفته‌ محصصأ »کاکتوس‌ اولین‌ مجموعه‌ از این‌ قبیل‌ آثار ]کاریکاتور [ بود.« برخی از کتاب‌های او به‌ این‌ شرح‌ است‌:
با اردشیر و صورتک‌هایش‌ - اردشیر و هوای توفانی - تشریفات‌ - شناسنامه‌ - لحظه‌ها - وقایع‌ اتفاقیه‌ - طرح‌های آزاد - کافرنامه‌ - دیباچه‌ و تبریکات‌
محصص علاقه‌ فراوانی به‌ مینیاتورهای ایرانی و گرآورهای قدیمی و نقاشیهای عامیانه‌ داشت‌ و علاوه‌ بر اینها عکس‌های کهنه‌ و همچنین‌ عکس‌های روزنامه‌ها را نیز جمع‌آوری میکرد و آثارش‌ در بیشتر موارد ترکیبی از طرح‌های کتاب‌های قدیمی و عکس‌های عصر قاجار است‌.
محصص پیش‌ از عزیمت‌ همیشگی به‌ نیویورک‌، چندین‌ بار به‌ خارج‌ از ایران‌ مسافرت‌ کرد. اولین‌ بار به‌ پاریس‌ رفت‌. او در پاریس‌ رنگ‌ را کشف‌ کرد. در این‌ مورد گفته‌ است‌: »در هر پاریسی میتوان‌ حداقل‌ دوازده‌ رنگ‌ را پیدا کرد. از آن‌ تاریخ‌ رنگ‌ را در کارهایم‌ به‌ کار میبرم‌.«
دومین‌ مسافرت‌ او به‌ نیویورک‌ بود. تاثیری که‌ نیویورک‌ بر آثار او گذاشت‌ خط‌ها و شکل‌های هندسی بود که‌ برای اولین‌ بار در آثار او ظاهر شد. اردشیر در نیویورک‌ تعدادی طرح‌ برای روزنامه‌ نیویورک‌تایمز کشید. ژان‌ کلود سوارس‌ )طراح‌ مصریالاصل‌ که‌ در ایتالیا تحصیل‌ کرده‌ بود( در مقام‌ مدیر هنری نیویورک‌ تایمز صفحه‌ای به‌ نام‌ »اپ‌ - اد« یعنی صفحه‌ مقابل‌ سردبیر را از دو سال‌ قبل‌ در این‌ روزنامه‌ بنیان‌ گذاشته‌ بود. مردم‌ نیویورک‌ در صفحه‌ اپ‌ - اد در طی سال‌های انتشار، شاهد آؤاری از هنرمندان‌ مطرحی چون‌ اوژن‌ میهائسکو، برادهلند، جیمز گراشو و بسیاری دیگر بوده‌اند. اهمیت‌ اپ‌ - اد از آن‌ رو بود که‌ کاریکاتورهایی که‌ درآن‌ چاپ‌ میشد برخلاف‌ دیگر نشریات‌ آمریکایی، طرح‌هایی عادی و ساده‌ نبودند. سوآرس‌ از آثار محصص استقبال‌ فراوانی کرد و به‌ این‌ ترتیب‌ صحفه‌ اپ‌ - اد پذیرای آثار وی شد.
محصص به‌ آثار استاینبرگ‌ علاقه‌ خاصی داشت‌ و طنز در آثار بوش‌، بروگل‌، گویا، دومیه‌، انسور، پیکاسو، شاگال‌، یونسکو، بکت‌ و فلینی را میستود.
او معتقد است‌ که‌ در اکثر آثارش‌ در دهه‌ پنجاه‌ مسائلی مربوط‌ به‌ کشورهای جهان‌ سوم‌ همچون‌ گرسنگی، استعمار، تراکم‌ جمعیت‌، بیعدالتی و افزایش‌ سلاح‌ها و... به‌ چشم‌ میخورد.
محصص در سال‌ 1354 نمایشگاهی از آؤارش‌ را در گالری گراهام‌ نیویورک‌ برگزار کرد. او مقدمه‌ای در کاتالوگ‌ نمایشگاه‌ نوشت‌ که‌ به‌ لحاظ‌ بررسی تفکرات‌ و علایق‌ او حائز اهمیت‌ است‌. اردشیر در پاراگراف‌ آخر این‌ مقدمه‌ بر مساله‌ای اشاره‌ کرده‌ است‌ که‌ میتواند به‌ عنوان‌ بخشی از تاریخ‌ هنر ایران‌ مورد توجه‌ قرار گیرد: »در کشور من‌ مردم‌ از هنرمند انتظارات‌ زیادی دارند. در طول‌ تاریخ‌ هنر آینه‌ عقده‌ها، دردها و آرزوهای مردم‌ بوده‌ است‌. شعر به‌ عنوان‌ سنگری درآمده‌ که‌ مردم‌ را از دشمنش‌ حفظ‌ میکند. با مینیاتور ایرانی دشنام‌ داده‌اند و چنگ‌ زده‌اند و با زبان‌ و معماری و هنرهای دیگر انتقام‌ گرفته‌اند، حمله‌ کرده‌اند، پناه‌ برده‌اند و به‌ احساس‌ راحتی رسیده‌اند و موجودیتشان‌ را ثابت‌ کرده‌اند. اگر در چنین‌ محیطی شخصی هنرش‌ را جدی نگیرد نه‌ تنها مردمش‌ بلکه‌ خودش‌ را از دست‌ داده‌ است‌«
محصص با اینکه‌ در دوره‌ای در توفیق‌ کاریکاتور کشیده‌ است‌ اما معتقد بود که‌ نشریات‌ فکاهی ایران‌ حتی قابل‌ ورق‌ زدن‌ هم‌ نبوده‌اند. در مصاحبه‌ای گفته‌ بود: »در قدیم‌ در آخر سال‌های 1330 نشریات‌ فکاهی را حداقل‌ میشد ورق‌ زد و نگاه‌ کرد. نشریات‌ فکاهی به‌ روز امروز ] 1352[ نیفتاده‌ بودند که‌ از شدت‌ ابتذال‌ و خنکی حتی قابل‌ نگاه‌کردن‌ نباشند. در آن‌ زمان‌ وقتی نشریات‌ فکاهی را میدیدم‌ در بین‌ خاک‌ها ذرات‌ طلا را پیدا میکردم‌ - که‌ از پرویز شاپور بود - و بعد آشنایی بیشتر با خودش‌ و طنز او تاثیر عمیقی در کارم‌ گذاشت‌.«
شاید بتوان‌ علاقه‌ او به‌ کاریکاتورهای خاص‌ و به‌ اصطلاح‌ روشنفکری که‌ برخلاف‌ کاریکاتورهای رایج‌ و فکاهی بودند را از خلال‌ جملات‌ زیر کشف‌ کرد او در جایی چنین‌ گفته‌: »کاریکاتور یک‌ هنر رپرتاژ است‌، یک‌ وقایع‌ نگاری. من‌ آنچه‌ را میبینم‌ میکشم‌. به‌ نظر من‌ کاریکاتورها اسناد یک‌ عصرند. همچنان‌ که‌ مدارک‌ رسمی، اعلامیه‌های دولتی و گزارش‌های پارلمانی نیز چنین‌اند.
بینی بزرگ‌، عینک‌ تقریبا ته‌ استکانی و کائوچویی، چانه‌ای برآمده‌، خط‌ ریش‌ پهن‌، پیشانی بلند و سری با موهای کم‌ همراه‌ با نگاهی آرام‌ و متفکرأ این‌ طرح‌ صورت‌ محصص است‌ ولی این‌ چهره‌ او نیست‌. چهره‌ او را باید در قلب‌ او جست‌، در روح‌ ناآرام‌ او و بین‌ خطوط‌ بیقرارش‌. کریستینی بوبن‌ نویسنده‌ نامدار فرانسوی در کتابی نوشته‌ است‌: »نوشتن‌ یک‌ جمله‌، برپا کردن‌ یک‌ کلیسا، به‌ تصویر کشیدن‌ گل‌ سرخ‌ها، ساختن‌ یک‌ نغمه‌ از پیوند نت‌ها، همه‌ با بیتابی است‌ که‌ به‌ دست‌ میآید« به‌ راستی که‌ هنرمند چیزی جز این‌ بیقراری و بیتابی چیز دیگری نیست‌. اکثر کاراکترهای آثار محصص این‌ بیقراری را در خود دارند و همیشه‌ در حال‌ رفت‌وآمد و دویدن‌ هستند )کاراکترهای کتاب‌ طرح‌های آزاد از این‌ دست‌ هستند( حتی آنها که‌ مانند مدلی در برابر عکاس‌، خشک‌ و شق‌ و رق‌ ایستاده‌اند )مانند طرح‌های کتاب‌ وقایع‌ اتفاقیه‌( نیز از انرژی درونی دیوانه‌واری برخوردارند. این‌ آدم‌های بیقرار.
اردشیر در مورد کاراکترهایش‌ گفته‌ است‌: »اغلب‌ کاراکترهای آثار من‌ در حال‌ دویدن‌ هستند من‌ تا چند سال‌ پیش‌ قادر به‌ کشیدن‌ حالت‌ دو و حرکت‌ نبودم‌ و همیشه‌ فکر میکردم‌ که‌ اگر این‌ توانایی در من‌ پیدا شود قادر به‌ هر کاری هستم‌. این‌ مشکل‌ سرانجام‌ حل‌ شد و حالا فکر میکنم‌ که‌ این‌ من‌ هستم‌ که‌ دارم‌ به‌ سوی آنچه‌ میخواهم‌ میدوم‌. فکر میکنم‌ که‌ ناخودآگاه‌، من‌ تمام‌ حرکات‌ و سکنات‌، لباس‌ و کفش‌های پرسوناژهایم‌ را از روی خودم‌ میکشم‌. چاقی و لاغری این‌ شیطانک‌ها هم‌ کاملا وابستگی به‌ رژیم‌ غذایی من‌ دارد«.
محصص در جایی دیگر، در توصیف‌ کاراکترهایش‌ و سال‌هایی که‌ در رشت‌ زندگی کرده‌ است‌ چنین‌ توضیح‌ میدهد: »قیافه‌های همشهریهایم‌ بیتردید تاثیر زیادی بر آثارم‌ داشته‌. شاید باید بگویم‌ که‌ من‌ مه‌آلودگی و ابهام‌ هوای بارانی را دوست‌ دارم‌، شاید این‌ مه‌آلودگی و ابهام‌ در فضای کارهای من‌ بازتابی داشته‌ باشد«

نگاه‌ خاص‌ محصص به‌ مسائل‌ و پیرامون‌ آنها، ادامه‌ همان‌ نگاه‌ ویژه‌ او در کاریکاتور است‌. او باز در جایی دیگر این‌ نگاه‌ خاص‌ و ویژه‌ را عیان‌ میکند: »درست‌ است‌ که‌ من‌ سر یا دم‌ کاراکترهایم‌ را قطع‌ میکنم‌ اما حاضر نیستم‌ هیچ‌یک‌ از اعضای بدن‌ خودم‌ را از دست‌ بدهم‌ این‌ به‌ خاطر نوعی دلسوزی و ترحم‌ است‌ که‌ من‌ کله‌ بعضی از کاراکترهایم‌ را قطع‌ میکنم‌. مقایسه‌ من‌ با روبسپیر عادلانه‌ نیست‌. گرچه‌ او نیز چون‌ من‌ اهل‌ شمال‌ بود. روبسپیر سرهایی را که‌ اساسا تهی بود قطع‌ میکرد. من‌ سرهایی را میبرم‌ که‌ به‌ خاطر سنگینی بیش‌ ازحد نمیتوان‌ راست‌ نگاهشان‌ داشت‌«.

شاید شاملو بهتر از هر کس‌ دیگری درباره‌ آثار اردشیر محصص سخن‌ گفته‌ باشد: »طرح‌های او برخلاف‌ اصراری که‌ در نامگذاری آنها کرده‌اند کاریکاتور نیست‌، چراکه‌ ریشخند نمیکند و با دیدی طنزآلود یا هوچی بر کاغذ نیامده‌ است‌. اگر آدمک‌های اردشیر مسخره‌اند نه‌ به‌ خاطر آن‌ است‌ که‌ منظور از نمایش‌ آنها مسخرگی بوده‌ است‌ - هرگز مردی تا بدین‌ پایه‌ جدی و راستگو نبوده‌!- او لودگی نمیکند و به‌ شرف‌ انسان‌ بودن‌ معتقدتر از آن‌ است‌ که‌ به‌ دست‌ انداختن‌ انسان‌ وقت‌ بگذراند یا هنرنمایی کند.

پژوهنده‌ای جدی و اندوهگین‌ است‌ که‌ شوربختیها را میکاود و در برابر تحمیل‌شدگان‌ بر سرنوشت‌ انسان‌ میایستد و به‌ کندوکاو شخصیت‌شان‌ میپردازد... من‌ بارها و بارها مجموعه‌ آثار او را بررسی کرده‌ام‌ و چند بار درباره‌ کارهایش‌ نوشته‌ام‌ اما هر چه‌ بیشتر به‌ این‌ حقیقت‌ معتقد شده‌ام‌ که‌: »اردشیر کاریکاتوریست‌ نیست‌، تشریح‌کننده‌ تاریخ‌ است.
اردشیر محصص کاریکاتوریست و طراح ایرانی بعد از تحمل یک دوره بیماری پارکینسون، شامگاه پنج شنبه هجدم مهرماه 1387 در سن هفتاد سالگی بر اثر سکته قلبی در نیویورک درگذشت.

لینک هایی جهت اطلاعات بیشتر ئر مورد این هنرمند :

1. ↑ اردشیر محصص، طراح ایرانی در گذشت (رادیو فردا)
2. ↑ اردشیر محصص هفتاد ساله شد (بی بی سی فارسی)
3. ↑ روزنا - اعتماد ملی
4. ↑ اردشیر محصص هفتاد ساله شد (بی بی سی فارسی)
5. ↑ اردشیر محصص کاریکاتوریست نامدار ایرانی درگذشت - بی بی سی فارسی
6. ↑ http://www.haditoons.com/news.php?news_uid=1286
7. ↑ روزنا - اعتماد ملی
8. ↑ اردشیر محصص کاریکاتوریست نامدار ایرانی درگذشت - بی بی سی فارسی
9. ↑ http://www.persiancartoon.com/analyse.php?analyse_uid=15
10. ↑ اردشیر محصص کاریکاتوریست نامدار ایرانی درگذشت - بی بی سی فارسی
11. ↑ روزنا - اعتماد ملی
12. ↑ اردشیر محصص کاریکاتوریست نامدار ایرانی درگذشت - بی بی سی فارسی
13. ↑ روزنا - اعتماد ملی
14. ↑ اردشیر محصص، طراح ایرانی درگذشت (رادیو زمانه)
15. ↑ اردشیر محصص، طراح ایرانی در گذشت (رادیو فردا)
16. ↑ اردشیر محصص کاریکاتوریست نامدار ایرانی درگذشت - بی بی سی فارسی
17. ↑ روزنا - اعتماد ملی
18. ↑ [۱]
19. ↑ اردشیر محصص کاریکاتوریست نامدار ایرانی درگذشت – بی بی سی فارسی
20. ↑ اردشیر محصص؛ مرگ در پایان سالی پربار – رادیوفردا
21. ↑ اردشیر محصص؛ مرگ در پایان سالی پربار – رادیوفردا
22. ↑ اردشیر محصص کاریکاتوریست نامدار ایرانی درگذشت – بی بی سی فارسی
23. ↑ اردشیر محصص؛ مرگ در پایان سالی پربار – رادیوفردا

محمد ماهر

29.9.1387

بزرگداشت گرافیکی اردشیر محصص !!!

به مناسبت چهلمین روز درگذشت اردشیر محصص ـ طراح، نقاش و کاریکاتوریست مطرح جهانی ـ بزرگداشتی گرافیکی در خیابان‌های شهر مادری‌اش ـ لاهیجان ـ برگزار شد.
گروه هنری صد در هفتاد در چهلمین روز درگذشت اردشیر محصص، یاد و نام این همشهری بزرگ لاهیجی و هنرمند پرآوازه ایرانی را با چاپ پوسترهای گرافیکی به روش سیلک اسکرین در سطح خیابان‌های شهر لاهیجان، گرامی داشتند.

بر پایه این گزارش، گروه هنری صد در هفتاد، متشکل از محمد خداشناس، میلاد شکوهی، پندار ناصرشریف، عارف هوشیار، فؤاد شریفی، مهدی کفاش، بابک گلشاهی، آرش صوفی، فرزاد بقایی و مسعود نجفی، از هنرمندان جوان گرافیست لاهیجی است که تاکنون نمایشگاه‌های متعددی از آثار خود را با استقبال شهروندان هنردوست لاهیجی برپا داشته‌اند.
تصاویری از این بزرگداشت در ادامه :

بیست و یکمین جشنواره تئاتر استان گیلان
از تاریخ 25 تا 29 آبان 1387 در مجموعه فرهنگی و هنری سردار جنگل رشت برگزار می شود.
جدول برگزاری بیست و یکمین جشنواره تئاتر استان گیلان بدین شرح است:

همزمان با برگزاری بیست و پنجمین جشنواره بین المللی فیلم کوتاه تهران ، این فیلم ها در رشت هم اکران شده اند. از 22 تا 27 آبان می توانید با مراجعه به مجتمع فرهنگی هنری خاتم الانبیاء رشت این فیلم ها را ببینید .

صبح ها از ساعت 11.30 تا 1 و عصرها از ساعت 16 تا 19.30 ، “سالن سبز” این مجتمع میزبان علاقه مندان خواهد بود. در این جشنواره 91 فیلم قرار است اکران شود و شب فیلم فیلمسازان گیلانی ، نقد آثار به نمایش در آمده و تقدیر از فیلمسازان گیلانی از برنامه های جنبی این جشنواره است که در مدت برگزاری جشنواره برگزار خواهد شد .
نکته جالب دیگر این است که در بخش “مرور فیلم‌های یک استان” ، ۱۹عنوان فیلم ساخته شده توسط فيلمسازان گيلاني به نمایش در می آید . اسامی این فیلم‌ها به شرح زیر اعلام شده است:
اگر باران ببارد (نادر شیخ الاسلامی) از تالش، الگانس (سهیلا پور محمدی) از رودبار، بچه‌ها عاشق می‌شوند (ابوذر جلالی) از لاهیجان، بخاطر یوسف (فرهاد ربیعی) از رشت، بهار را باور کن (فرحناز آسوده) از تالش، بیا همه خوابند (زهره زمانی) از انزلی، جغاز (معصومه خوشرویی) از انزلی، چای (آرمان فیاضی) از لاهیجان، چهل منبر (آرش یزدانی) از رشت، دیوارها اگر می‌توانستند سخن بگویند (نادر شیخ الاسلامی) از تالش، راند 205 (حامد خسروی) از انزلی، رخصت چای (بهادر حکیمی) از لاهیجان، ضد خاطرات (کوروش فرزانگان) از لاهیجان، فردا (محمد مهدی محمدی) از رودبار، گمج (زهرا علیپور) از انزلی، گورستان بی‌نام (نصیر درویش وند) از انزلی، نفت و نمک (اقبال بهاری) از تالش، نگاه شکسته (بهزاد رسول‌زاده) از تالش و ینده به دومله (بهزاد رسول‌زاده) از تالش.
بیست و پنجمین جشنواره بین‌المللی فیلم کوتاه تهران از 22 تا 27 آبان‌ماه در تهران و به صورت همزمان در استان‌های گیلان، خوزستان، همدان، کردستان و کهکیلویه و بویراحمد برگزار می‌شود.

محمد ماهر
23/8/1387

[محمد ماهر]
یادداشت من در باب فیلم سینمایی “خرس” در سایت سینما یک به عنوان نقد برتر : کلیک کنید

[محمد ماهر]

پوستری از فیلم خرس (1988)

فیلم “خرس” تقابل عشق و خودخواهی است ، تقابل نیکی و زشتی است و تقابل مرگ و زندگی! داستان فیلم در مورد بچه خرسی شاد و بازیگوش است ، بچه خرسی که در زندگی به چیزی جز شادی و نشاط فکر نمی کند ،و به چیزی جز در کنار مادر بودن و محبت دیدن… و درست در همین زمان است که مرگ مادر ، جاده ای نا معلوم و خطرناک را به روی خرس می گشاید … کشته شدن مادر به واسطه ی سقوط سنگها از روی صخره ، و تلاش بچه خرس برای نجات مادرش ، حس همذات پنداری مخاطب را در همین ابتدای فیلم بر می انگیزد . بچه خرس تنها شد ، و حال کودکی که تا پیش از این تنها فکر و ذکرش بازی با شاپرکها و آب بازی با مادرش بود ، به چیزی جز سرپناه فکر نمیکند . سرپناهی برای فرار از دنیای جدید و خوفناکش …

و این سرپناه کسی نیست جز یک خرس دیگر . بچه خرس سرپناهش را می یابد ، اما زمانی این اتفاق رخ می دهد که خرس به واسطه شلیک شکارچیان زخمی شده … حال خرس کوچک می بایست با سرپناه زخم دیده اش(!) تا پایان فیلم سر کند . و در این مسیر اتفاقات و کشمکش های بسیاری بین آنها و راه پیش رویشان رخ می دهد که همه و همه برای همراه ساختن بیننده تا پایان فیلم کافی هستند.

این فیلم کمترین دیالوگ ممکن را داراست ، و بیننده به جز در چند سکانس ، که آن هم به گفتگوی بین شکارچیان مربوط است ، دیالوگ دیگری نمی شنود . فیلم در درجه اول بر پایه فضای خاص ، داستان مناسب و مهمتر از همه بازی گرفتن تحسین برانگیز از خرسها پیش می رود که به مثابه دو انسان ، احساسات درونی خود را به معرض نمایش می گذارند، طوری که مخاطب از این دو حیوان چیزی جز رفتارهای انسانی نمی بیند!

بیننده از آغاز فیلم با دو گروه شخصیت مواجه می شود، خرسها را نمادی از انسانیت و محبت می بیند و شکارچیان را پر از خودخواهی و حس تجاوز ! که چنین مسئله ای با پیش زمینه ی ذهنی بیننده در تضاد است .چراکه انسانیت و روابط متاقبل متعلق به انسان است ، در حالی که در فیلم، شکارچیان به چیزی جز نفرت و انتقام جویی فکر نمی کنند…!

این تضاد شخصیتی تقریبا تا اواسط فیلم ادامه می یابد ، تا جایی که خرس بزرگ برای فرار از گرسنگی به گوزن ها حمله ور می شود تا غذایی برای خود و دوست کوچکش تهیه کند . و اینجاست که شخصیت خرس ها به واقعیت نزدیک می شود . البته رفتارهای شخصیتی شکارچیان نیز همچنان سیاه باقی نخواهد ماند . شکارچیان بچه خرس را گروگان می گیرند تا از این طریق به خرس بزرگ برسند . در ادامه فیلم سکانسی فرا میرسد که خرس بزرگ از پشت سر به یکی از شکارچیان که برای شکار وی کمین کرده بود نزدیک می شود . شکارچی متوجه خرس می گردد اما راه فراری ندارد ، جدا از این به تفنگش نیز دسترسی ندارد و اینجاست که ما شاهد “شاه سکانس” فیلم خواهیم بود! شکارچی پر از دلهره و اضطراب انتظار مرگ را می کشد ، خرس با عظمت و قدرت ، و پر از نفرت به شکارچی نزدیک می گردد و آنجایی که همه از خرس انتظار یک حرکت اکشن (!) و دریده شدن شکارچی را دارند ، انسانیت خرس مانع از انجام این عمل می شود . خرس با نعره های بلند و خوفناکی که بر سر مرد می کشد ، اوج قدرت خود و حقارت و ضعف شکارچی را به وی می نمایاند و سپس از سر تقصیراتش می گذرد… اینجاست که یک حیوان ، به مرد انسانیت و گذشت می آموزد ، می آموزد که همیشه قدرت و زور کار ساز نیست ، می آموزد همیشه فردی که تصور میکند قدرت در دستانش است ، قدرتمند نیست و می آموزد همیشه نتیجه نفرت و انتقام ، به زشتی ختم نمی گردد…تاثیری که عمل خرس بر روی مرد گذاشت ، باعث شد تا زمانی که همه چیز برای از پا دراوردن خرس مهیا بود ،شکارچی از این عمل سر باز زند و به همراه دوستش محل تجاوز شده خرس ها را ترک کنند. گویی خرس ، انسانیت فراموش شده ی شکارچیان را به آنها یاداوری کرد …

فیلم “خرس” اثر “ژان ژاک آنو” اتفاقی در زمینه ی فیلمسازی محسوب می شود . او سبکی ساخت که شاید بیشتر به ساختاری داستانی ، دراماتیک و حادثه ای شباهت داشته باشد و کمترین شباهت ممکن را به فیلمی مستند دارد ، گرچه به نظر بنده اساس عکس العمل بازیگران اصلی فیلم که دو خرس هستند را می توان در گونه ی مستند نیز قرار داد. “بانو” در این فیلم به حیوانات روح انسانی بخشید ، شاید مخاطبان تنها در انیمیشن ها چنین شخصیت پردازی را آن هم در مورد حیوانات شاهد بوده باشند ، در حالیکه در فیلم “خرس” ، مخاطبین از همراه شدن با دو خرس واقعی ، آن هم با رفتارهای کاملا انسانی شگفت زده می شوند و نکته جالب اینکه کارگردان از هیچ کوششی در این امر کوتاهی نکرده است ، تا جایی که بچه خرس شبها رویا می بیند و بیننده ها شاهد رویاهای کودکانه وی در خواب خواهند بود !!! و این چیزی جز القای روح انسانی به حیوانات نیست و کارگردان در رسیدن به این هدف کاملا موفق بوده.

در انتهای فیلم ، و پس از تحمل آن همه سختی و مشکلات ، بچه خرس و همراهش ،در زمستانی سرد و پر برف با آرامش کامل به خواب زمستانی فرو می روند و این فیلم دل انگیز به پایان خود می رسد.

محمد ماهر

1387/8/17

[محمد ماهر]

در پی معرفی هنرمندان برجسته ی گیلان زمین ، جای خالی هنرمند برجسته ، آقای”علیرضا ترکیبی“حس می شود! به دلیل علاقه شخصی بنده به هنر گرافیک ، انیمیشن ، کاریکاتور و تصویرگری ، تصمیم گرفتم هنرمندی را معرفی کنم که ترکیبی از همه ی این هنر ها را یکجا جمع کرده ! او کسی نیست جز “علیرضا ترکیبی” ، مردی که در گفتگوی هرچند خیلی کوتاهی که با او داشتم صمیمیتی در بیانش حس کردم که مانندش را شاید فقط در دیار باران بتوان یافت! البته قطعا اهل هنر (مثل بنده !!!!) می شناسندش ، اما شاید سرگذشتش از زبان خودش برای ما گیلانی ها لذت دیگری داشته باشد:

عليرضا نامي بود كه به تقاضاي پيشگوي دوره گردي پيش از تولدم به والدينم پيشنهاد شده بود. آنها نيز تصميم گرفتند اين نام را قبل از نام خانوادگي تركيبي بر روي اولين فرزند خود بگذارند. نام مستعارم را نیز به مناسبت ماه تولدم كه در برج ميزان بود مهرداد نهادند.

بيست و چهارم مهرماه سال 1346 شمسي ( مصادف با سال بُز به تقويم چيني ) در خانه كوچكي با حصارهايي از لوله هاي خيزران در غازيان بندر انزلي به دنيا آمدم. مادرم 17 سال بيشتر نداشت و من اولين نوه پدربزرگم بودم. او مردی جدي بود كه در جواني از شهر عشق آباد آمده بود وغير از زبان تركي، فارسي، گيلكي به خوبي روسي صحبت مي كرد. او را هميشه دوست داشتم و همواره در حد پرستش دوست خواهم داشت چون عصر طلايي دوران كودكيم را موهبت حضور او رقم زد.

اغراق نكرده ام اگر بگويم اين پيرمرد به ظاهر خشن اما در واقع بيش از حد مهربان اولين و تاثير گذارترين شخصيت در زندگيم بود. انزلي و تمام مظاهرش همواره يادش را برايم زنده مي كند و رشت با آن كوچه هاي قديمي و نمناكش مادر بزرگي با گونه هاي سرخ را .

اينها مكانهاي مقدس من هستند كه هر از چند گاهي با تلنگرهايشان خاطره های شیرینی را از ضمير ناخودآگاهم پرواز می دهند. در سال 1348 عازم تهران شديم. بعد از مدتي پدر كارمند دولت شد. به خاطر دارم كه كلاس اول ابتدايي را به طور منقطع در چند مدرسه كاملاً متفاوت گذراندم. در محله هاي مختلفي زندگي كرديم تا اينكه در اوائل انقلاب با از دست دادن محل سكونتمان و برچيده شدن محل كار پدر به ناچار به حومه شهر رشت نقل مكان كرديم.

برزخي بين شهر و روستا، جايي كه مي توانستي در مقابل پرسشهاي بي پايانت صرفاً نيشخند و جوابهايي خرافي دريافت كُني. اشتباه پشت اشتباه ، سرزنش ، ملامت ، سرگشتگي، و غم انگار تمامي نداشت. دوره راهنمايي را به پايان نرساندم. با چهره واقعيت زود آشنا شدم. يعني قبل از اينكه درك درستي از خود داشته باشم.

انزوا و درونگرايي بيش از حد من شروع شد. تا اينكه با مطالعه، تحليل، مباحثه و محك زدن دريافتهايم در بوته آزمايش موفق شدم تا به مرور خودم را درمان كنم.

البته در طول اين سالها از طراحي و توجه به طبيعت پيرامونم دست نمي کشيدم. روزي با شخصي آشنا شدم كه از علاقه ام به طراحي خبر داشت. او به من ثابت كرد كه آدمي سرشار از استعداد اما خالي از اطلاعات لازم در زمينه هنر نقاشي هستم، و من بعد از نگاهي حريصانه اما گذرا به كلكسيون كتابهاي ناياب نقاشي اش كه خاك مي خوردند به گفته اش سخت ايمان پيدا كردم. اينگونه شد كه حدوداً از سال 1363 به منظور رسيدن به خواسته هاي بلند پروازانه ام ( با وجود منابع محدودي كه داشتم) شروع به فراگيري علم پرسپكتيو، مباني، كمپوزيسيون و آناتومي بدن انسان كردم تا حدي كه از كتابهاي پزشكي نمي گذشتم .

با اُستاد عزيزم آقاي محمد رضايي آشنا شدم. به مدت تقريباً دو سال همه روزه، شاگرد ثابتش بودم. او در رنگِ روغن بيشتر پيرو مكتب امپرسيونيسم ( از نوع روسي) بود و در آبرنگ به شيوه اساتيد خاور دور تمايل داشت. او عاشق طبيعت بود و در منظره پردازي ( با تكنيك خيس در خيس ) بي مانند.

در اين ميان شهر لاهيجان اقامتگاه بعدي خانواده ام شد. دو سال با كوههاي پوشيده از درخت و باغهاي معطر چاي زندگي كردم. اين شعار هنر براي هنر و از سويي آشنا زاديي كه محصول هنر مدرن بود با طبيعتم سازگار نبود. چون روح نا آرامم در آن سالها نيازمند هنر بيانگر بود.

بعداز مدتي با آقاي فرامرز دلجويي توحيدي آشنا شدم. او خيلي از ابهاماتم را در مورد طيف گسترده هنرهاي تجسمي رفع كرد و ياريم كرد تا با توجه به موقعيت و شخصيتم مسيرم را پيدا كنم.

اولين بار بود كه كه قبل از شكل گرفتن سئوال در ذهنم جوابها را بي دريغ و سخاوتمندانه دريافت مي كردم. در اين ملاقاتهاي پر بار بود كه توانستم كارتون و تصويرگري را از منظري ديگر نظاره كنم.

راستش قبل از اينكه كارتون را بشناسم با نقاشهاي بزرگ جهان و شاهكارهايشان دم خور بودم (البته نه حضوري) بعدها با كشف چند كتاب خارجي و تعدادي كتاب از خانم محصص و ديگران با نوع جديدي از كارتون آشنا شدم كه خيلي با تصورات قبلي من از كارتون فرق داشت. بايد عرض كنم كارتونيست هاي عصر بوسك، شاوال، سينه در فرانسه و كارتونيستهاي روسيه واروپاي شرقي به ويژه مخائيل زلاتكوفسكي، باسيروف، تونين، كازانفسكي و ميهايي ايگنات بيشترين تاثير را در كارهايم داشتند.

در سال 1369 به طور جدي به كارتون (كاريكاتور) روي آوردم. در همين سالها به ياري تعدادي از دوستان كاريكاتوريست براي تاسيس كانون كاريكاتوريست هاي گيلان تلاش كردم. بالاخره در سال 1370 تحصيلات رسمي را تنها گذرگاه مطمئن براي رسيدن به دنياي هنر يافتم و با كارولوس فولئنتس هم صدا شدم كه در جهان سوم نويسنده بدون عنوان همانند فنجان بدون دسته است. پس از 5 سال تحصيل در مدارس شبانه، دبيرستان را در رشته ادبيات وعلوم انساني به پايان رساندم. اما بنا به دلايلي علاقه ام به دسته فنجان كاسته شد. تا اينكه به خودم دلداري دادم حالا كه دسته ندارم مي توانم مثل هميشه محتويات داخل فنجان را هر چه خوش عطرتر و گواراتر سازم.

بعد از چندي در تاريخ 25/6/1377 از سوي رئيس انجمن هنرهاي تجسمي، آقاي محمد موحدي رسماً تحت عنوان نائب رئيس انجمن كاريكاتوريستهاي گيلان انتخاب شدم. در حيطه كارتون بيشتر از هميشه خودم بوده ام. چون همواره به واسطه كارتون دريافتها و احساساتم را به موجزترين شكل بيان كرده ام. هنرم ثمره سالها ديالوگ دروني و برونيم است. بدون اين هنر ناظري خاموش و منزوي بيش نبودم. هنگامي كه به كمك كارم آدمها را با خودم و خودشان هم احساس مي كنم از خوشحالي سر از پا نمي شناسم.

گذشته از حرفه هاي متفاوتي كه به آنها روي آوردم. مدت نسبتاً طولاني تحت عنوان مدرس طراحي و نقاشي با آموزشگاههاي دولتي و خصوصي همكاري داشته ام سپس بيش از دو سال امور مربوط به تصويرگري و انيميشن يك شركت تبليغاتي ( در تهران ) را به عهده گرفتم. از سال 1379 تاكنون به صورت مستقل مانند تصويرگري سر به راه در تهران مشغول فعاليت هستم.

سوابق كاري :

• بيش از دو سال همكاري با شركت تبليغاتي آسا (قديمي ترين شركت تبليغاتي كامپيوتري در تهران) 1379 الي 1376
• همكاري مداوم با هفته نامه تمام كارتوني توانا 1379
• تصويرگري كتابهاي درسي مقطع دبستان ( كتاب ديني) هديه هاي آسماني و کتاب علوم وزارت آموزش و پرورش 1379 الي 1378 و هديه هاي آسماني 1380 الي 1379
• تصويرسازي فتورمان كرم كوچولو به سفارش آقاي كاظم طلايي ، مدير هنری سازمان رشد 1380
• تصويرگري براي مجله رشد كودك و نوجوان – سازمان رشد 1381 الي 1380
• همكاري با سازمان ارشاد اسلامي گيلان در زمينه طراحي پوستر و كاريكاتور 1383 الي 1382
• تصويرسازي كتاب بازيها (اولين كتاب فارسي من ) نشر زيتون به مديريت آقاي صبوري 1383 الي 1382
• چاپ مجموعه كاريكاتورهاي خودم با نام ( دلقكها چرا مي خندند ؟ ) 1382
• تصويرسازي كتاب معروف چه كسي پنيرم را جابجا كرد ( داستان پنير )
• تاليف و تصويرسازي داستان « مرد بالدار » كه آماده چاپ مي باشد- سه فريم از تصاوير كتاب در كتاب سال تصويرگران به چاپ رسيده 1384
• خلق كاراكتر محصول غذايي كامبيز همين طور تصويرگر ويژه صنايع غذايي كامبيز شروع به همكاري از سال 1378 تاكنون
• تصويرگري كتاب 2 جلدي افسانه زندگان – مولف و گردآورنده : عليرضا حسن زاده، نشر بقعه و مركز بازشناسي اسلام و ايران به مديريت آقاي بهشتي ، 1381
  
  

منبع : www.tarkibi.com

شهاب آزادی وطن از آهنگسازان جوان و توانای گیلانیست که تا به حال آثار موسیقایی خوبی ساخته . احتمالا مجموعه “چشم به راه” را از شبکه باران دیده اید. موسیقی این کار هم کار شهاب آزادی وطن بود و به نظرم کار خوبی از آب درامد. البته باید از “علی حق ره” ، خواننده ی خوب انزلیچی هم یاد کنیم که تیتراژ پایانی سریال را به زیبایی اجرا کردند.
اخیرا آقای آزادی وطن خبر داده اند که قرار است از ایران خارج شوند!

البته ابتدا از این خبر بسیار ناراحت شدم ، چرا که یک هنرمند خوب قرار بود ارتباطش را با مخاطبان گیلانی قطع کند… اما در ادامه مسرور شدم ! زیرا به گفته خودشان قرار است ارتباطشان را با ایران و البته گیلان حفظ کنند و در آنجا نیز با سرزمین مادری همکاری داشته باشند. پس برایشان بسی آرزوی موفقیت داریم…!
برای دوستانی که می خواهند با این هنرمند بیشتر آشنا شوند در ادامه دو اثر برای دانلود و سوابق فعالیت این هنرمند را خواهید دید:

دو اثر برای دانلود :

سبز نوازش . خواننده : علی حق ره . موسیقی : شهاب آزادی وطن  . ترانه سرا : رحمت حقی پور
موسیقی فیلم کوتاه چشمان پدر (بیکلام) . کارگردان : پروانه معصومی . موسیقی : شهاب آزادی وطن

افتخارات :

• سالهای1376 تا 1383 عضو شورای موسیقی صدا و سیمای مرکز گیلان
• عضو هیئت داوران دومین دوره جشنواره موسیقی دانشجوئی دانشگاه گیلان
• عضو هیئت داوران جشنواره دانش آموزی نغمه عشق 1383.1384.1385.1386.1387
• لوح افتخار بهترین آهنگسازی قطعه عروسک جشنواره تولیدات رادیو و تلویزیون استانها 1378
• لوح افتخار بهترین آهنگسازی قطعه اچی مچی جشنواره تولیدات رادیو و تلویزیون استانها1380
• اثر برتر بهترین آهنگسازی قطعه مهربان کمی بخند جشنواره تولیدات رادیو وتلویزیون استانها1383
• اثر برتر موسیقی متن سریال عروسکی ننه آرسو جشنواره تولیدات رادیو و تلویزیون استانها1384
• دیپلم افتخار بهترین موسیقی متن سریال ننه آرسو جشنواره تولیدات رادیو وتلویزیون استانها1385
• دیپلم افتخار بهترین موسیقی متن فیلم همیشه باران جشنواره تولیدات رادیو وتلویزیون استانها1385
• دیپلم افتخار بهترین موسیقی متن فیلم روجا جشنواره تولیدات رادیو و تلویزیون استانها1386
• دیپلم افتخار بهترین موسیقی متن فیلم مستند قلعه روخان جشنواره تولیدات رادیو و تلویزیون استانها1386
• اثر برتر موسیقی متن سریال عروسکی سیاه گالش جشنواره تولیدات رادیو و تلویزیون استانها1387

پيكر عنوان تله تئاتريست كه به موضوع دفاع  مقدس مي پردازد. به گزارش روابط عمومي صدا و سیمای مرکز گیلان اين تله تئاتر با رويكرد تذكر به پاسداشت ارزشهاي دفاع مقدس ، شهادت و ايثار در مركز گيلان (شبكه باران ) تهيه مي شود. خلاصه داستان به اين شرح است كه پس از مدتها بقاياي پيكر شهيد بزرگواري در منطقه تفحض پيدا مي شود. اما يك مشكل عجيب وجود دارد و آن اينكه نشاني هاي موجود در بقاياي پيكر با پرونده سه شهيد (مفقود الاثر) هماهنگي دارد. به ناچار از هر سه خانواده دعوت مي شود.  از اين پس وقايعي اتفاق مي افتد كه نشان دهنده نگاههاي متفاوت به مقوله و در پايان عزت شهيد و فرهنگ شهادت است . نويسنده : سيروس همت/ كارگردان : علي حلوي / تهيه كننده : رضا سيف پور / بازيگران : مسعود بدرطالعي، محمد شاه بختي ، منيره حسين زاده ، اسماعيل حاجتي ، رضا جوشني ، مصطفي قديري ، محمد حاجتي ، عارفه صفرزاده.

تصاویر دیگری از این تله تئاتر :